fotoğraflar: @arxeologiya.az

Bozkırın Sessiz Tanığı: Keşikçidağ’da Bir Askerî Elitin Ayak İzi

Güney Kafkasya’nın kadim bozkır topoğrafyası, yerel iktidar dinamiklerini ve savaşçı sınıfların yükselişini fısıldayan anıtsal mezarlara ev sahipliği yapmayı sürdürüyor. Azerbaycan’ın Ağstafa rayonunda konumlanan Keşikçidağ Devlet Tarih-Kültür Koruma Alanı sınırları içerisindeki Sarıyoxuş Vadisi’nde yürütülen kazı çalışmalarında, MÖ 17. ve 16. yüzyıllara tarihlenen olağanüstü bir kurgan mezar açıldı. Azerbaycan Millî Bilimler Akademisi Arkeoloji ve Antropoloji Enstitüsü baş araştırmacısı Doç. Dr. Vagif Asadov liderliğindeki uzman heyet tarafından belgelenen 4 numaralı kurgan, bölgenin Orta Tunç Çağı sosyal hiyerarşisine dair çarpıcı kanıtlar sunuyor.

Yaklaşık 12 metre çapında taş kaplamalı bir dairesel mimariyle inşa edilen kurgan, mevcut zemin seviyesinden 80 santimetre yükselirken zemin altına doğru bir metreyi aşan bir mezar odası barındırıyor. Mezar odasında tespit edilen bronz hançer, burada ebedî uykusuna bırakılan figürün sıradan bir savaşçı değil; klanına yön veren bir komutan veya askerî aristokrasinin temsilcisi olduğunu somutlaştırıyor. Mezar envanterinde öne çıkan iki adet kusursuz yontulmuş siyah obsidyen ok ucu ve dokuz kanatlı çakmaktaşı ok ucu, dönemin sofistike silah endüstrisini ve Kafkasya havzasındaki hammadde tedarik ağlarının ulaştığı teknik olgunluğu gözler önüne seriyor.

Görsel

Mezardaki en dikkat çekici prestij objesi ise 400-500 gram ağırlığında, merkezinde simetrik bir delik barındıran diyorit taşından imal edilmiş törensel asa başlığı oldu. İki yönlü delgi tekniğiyle ahşap veya kemik bir sapa monte edilmek üzere tasarlanan bu eser, işlevsel bir muharebe silahı olmanın ötesinde kabile şeflerinin siyasi ve askerî meşruiyetini simgeliyor. Dönemin yüksek taş işçiliği standartlarını temsil eden diyorit asa başlığı, Orta Tunç Çağı Kafkasya toplumlarında savaşçılığın kurumsallaşmış bir toplumsal statüye dönüştüğünü belgeliyor.

Kemiklerdeki Travmalar ve Laboratuvarın Sunduğu Zaman Tüneli

Kazı alanında titizlikle korumaya alınan iskelet kalıntıları ve organik materyaller, savaşçının ölüm anını ve yaşam öyküsünü aydınlatmak üzere Türkiye’deki uzman arkeometri laboratuvarlarına gönderiliyor. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile üniversite bünyelerindeki ileri analiz merkezlerine teslim edilecek numunelerin yanı sıra, uluslararası konsorsiyum kapsamında Tokyo Üniversitesi ve Miami Üniversitesi laboratuvarlarında da paralel radyokarbon (C-14) testleri yürütülecek. Arkeometrik incelemeler, mezarın mutlak kronolojisini kesinleştirmeyi ve organo-kimyasal izleri ayrıştırmayı hedefliyor.

Antropolojik açıdan en kritik aşama, savaşçının kafatası ve postkraniyal iskeleti üzerindeki peri-mortem ve ante-mortem travmaların tespiti olacak. İskelet üzerindeki kesici ve delici alet izleri, kemik dokusundaki iyileşme belirtileri ve ölümcül darbenin açısı, 3 bin 600 yıl önceki yakın dövüş dinamiklerini osteobiyografik bir yaklaşımla yeniden canlandıracak. Savaşçının savaş meydanında mı can verdiği yoksa törensel bir iktidar mücadelesinin kurbanı mı olduğu sorusu, mikroskobik doku analizleri ve kararlı izotop taramalarıyla netlik kazanacak.

Kafkasya vadilerinden Anadolu yaylalarına uzanan kültürel koridor, metalurji ustalarının ve savaşçı klanların göç rotalarıyla bin yıllar boyunca birbirine bağlandı. Laboratuvarlardan gelecek izotopik beslenme profilleri ve paleopatolojik veriler, yalnızca isimsiz bir Kafkas komutanının son anlarını değil; İkinci Binyıl Avrasya bozkırlarında iktidar, şiddet ve hafıza arasındaki kopmaz bağı da tarihin ışığına çıkaracak.