Altmış Yıllık Bir Sırrın Yeniden Gün Işığına Çıkışı

Modern sanat tarihinin en köklü kurumlarından Solomon R. Guggenheim Vakfı, altmış beş yılı aşkın süredir kayıp olan ve Pablo Picasso imzasını taşıyan Femme dans un fauteuil (Koltuktaki Kadın) adlı tablonun mülkiyetini geri kazanmak üzere New York Eyalet Yüksek Mahkemesi'nde hukuki mücadele başlattı. 1961 yılında Pittsburgh Üniversitesi Öğrenci Birliği salonunda düzenlenen geçici bir sergi için müzeye emanet edilen eser, sergi bitiminde gizemli bir şekilde ortadan kaybolmuş ve uluslararası sanat arşivlerinde "çalıntı" olarak kayıtlara geçmişti.

Görsel

Photo: Frank Lloyd Wright - New York, NY - Solomon R. Guggenheim Museum

Picasso'nun ilk eşi Olga Khokhlova ile Biarritz'de geçirdiği döneme tarihlenen ve sanatçının Sentetik Kübizm evresinin karakteristik geometrik kurgusunu taşıyan 1918 tarihli tuval, ilk kez 1936 yılında Solomon R. Guggenheim tarafından Londra'daki Gallery Zwemmer'den satın alınarak vakfın kalıcı koleksiyonuna dahil edilmişti. Çalındığı dönemde 10.000 ila 60.000 dolar arasında değer biçilen ancak günümüzde milyonlarca dolarlık pazar değerine ulaşan eser, 2023 yılında müzayede evi Christie's uzmanlarının özel bir satış projesi kapsamındaki incelemeleri sırasında yeniden gün yüzüne çıktı.

Araştırmalar, tablonun 1999 yılında Manhattan'daki Beadleston Fine Art galerisinden Massachusetts'te ikamet eden Lawrence Jay Handler ve Wendy Cohen Handler çifti tarafından satın alındığını ortaya koydu. Vakfın 2023 yılında çifte ilettiği resmi iade talebinin reddedilmesi üzerine açılan davada müze; eserin derhal iadesini, mülkiyetin tescilini ve 3,5 milyon dolarlık maddi tazminatı talep ediyor. Müze yönetimi ayrıca, 1961 yılındaki hırsızlık sonrası sigorta şirketi Chubb'dan tahsil edilen 7.000 dolarlık tazminat bedelini 2023 sonunda sigorta şirketine geri ödeyerek tapu üzerindeki tüm haklarını yeniden eksiksiz hale getirdiğini bildiriyor.

İyi Niyetli Alıcı ve Tarihsel Mülkiyetin Hukuki Sınırları

Dava süreci, uluslararası sanat piyasasının en çetrefilli etik ve hukuki ikilemlerinden biri olan "iyi niyetli üçüncü taraf alıcı" ilkesini bir kez daha yargı gündemine taşıyor. Anglo-Amerikan hukuk sisteminin köklü içtihatlarına göre, hırsızlık yoluyla elde edilen bir sanat eserinin iyi niyetle satın alınmış olsa dahi alıcıya geçerli bir mülkiyet hakkı kazandıramayacağı prensibi, Solomon R. Guggenheim Vakfı tarafından davanın merkezine oturtuluyor.

Benzer bir hukuki emsal, vakfın 1980'li yıllarda eski bir çalışan tarafından çalınan ve daha sonra iyi niyetli bir çifte satılan bir Marc Chagall guaj tablosunu geri almak için yürüttüğü ve 1993 yılında müze lehine sonuçlanan davada oluşturulmuştu. Handler çifti cephesinde ise eserin onlarca yıl açık piyasada el değiştirmesi ve galeriden resmi yollarla satın alınmış olması gerekçesiyle davanın zaman aşımı ve hak düşürücü süreler çerçevesinde ele alınması savunuluyor.